No mientras español - maño, extremeño
o del Miño a la orilla - hazañas sueñe;
o si allende los mares el porteño,
el limeño de Lima, el hondureño
digan ñandú, ñapango, digan ñaño
padecerá esta lengua el menor daño
y, ñenga o ñeque, lucirá la eñe.
Aproximación a la Poesía desde la Ciencia y/o dulcificación de la Ciencia a la luz de la Poesía
No mientras español - maño, extremeño
o del Miño a la orilla - hazañas sueñe;
o si allende los mares el porteño,
el limeño de Lima, el hondureño
digan ñandú, ñapango, digan ñaño
padecerá esta lengua el menor daño
y, ñenga o ñeque, lucirá la eñe.
Seamos perezosos en todas las cosas, excepto al amar y al beber, excepto al ser perezosos.
LESSING[1]
A este séptimo mal llego cansado,
y comienzo le doy con un bostezo.
Y si no me espabilo y desperezo
poca cuenta he de dar de tal pecado.
Ya Paul, yerno de Marx, le encontró el lado
benéfico al desmayo con que empiezo
un soneto que apenas enderezo:
“EL TRABAJO OBSESIVO Y ALIENADO …”
&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&
He llegado tan lejos – me parece –
en la meditación de la indolencia
que un buen descanso el cavilar merece.
Las cosas hay que hacerlas a conciencia …
y no doy más de mí. Lo dejo en trece.
[1] Citado en cabecera del primer capítulo de “El derecho a la pereza” de Paul Lafargue, yerno de Carlos Marx.
Pintan color de hiel, verdiamarilla,
a quien se duele de la dicha ajena,
porque es rüin pasión sentir tal pena
sin que medie querella ni rencilla.
Se consume en la rumia y apolilla
quien no ve más allá de esta condena:
que le parezca mala, en otro buena,
cualquiera joya que en sus manos brilla.
Si odiar el bien del otro te obsesiona
si en procurarle daño perseveras,
como maligno lance de este juego,
no tendrás paz ni cetro ni corona,
ni el pan te saciará ni en las praderas
de la felicidad habrás sosiego.
Yo soy yo mismo, el resto es paisanaje,
Dios rompió el molde tras mi paridera,
lo humilde ni me roza ni me altera
y el espejo me muestra su homenaje.
Mirarme cara a cara es un ultraje
pues que no me tuteo con cualquiera.
Mi yo es más ancho que cualquier frontera,
y es lo justo rendirme vasallaje.
Gloriosa fue mi madre al darme vida
por cima de los míseros mortales.
Para ello fue sin mancha concebida.
Y aquí estoy, sin recato y sin iguales,
sin nadie que me tosa ni me impida
lucir mis galas más que excepcionales.

Referencia de imagen: biologia.laguia2000.com
Cuatro letras de un críptico alfabeto:
Adenina, Timina, Citosina,
Guanina, y el Azar que las combina
dan de la Vida el Libro y Esqueleto.
Toda especie o espécimen concreto
un ADN cifra y determina,
que amasa, proteína a proteína,
su alcázar bioquímico secreto.
Copiable y por herencia transmisible
es a la par mudable y perdurable,
de forma que a la par hace posible:
- la permanencia de la Especie estable;
- la Evolución, albur impredecible,
al Medio Ambiente abierta y adaptable.
De -orden al final del estudio
-orden (2/2) desorden, orden.
-ores (17/29) amores(6), ardores(2), candores, cantores, colores, dolores, errores, esplendores, favores(2), flores(6), loores, mejores, olores(2), pastores, saltadores, temores, veladores.
-oria (5/27) ejecutoria, gloria(10), historia(2), memoria(8), victoria(6).
-orio (2/2) notorio, Purgatorio.
-oro (8/23) adoro, coro(2), decoro(2), lloro(2), moro(2), oro(7), tesoro(5), toro(2).
-os (4/4) Dios, dos, tos, vos.
-osa (34/55) acosa, airosa, amorosa, belicosa, bulliciosa, codiciosa, cosa(4), desdeñosa(2), dichosa, enojosa(2), espantosa, esposa, famosa(2), gozosa, hermosa(7), hojosa, lastimosa(3), luminosa, olorosa, piadosa, poderosa, polvorosa, pomposa, ponzoñosa, preciosa, presurosa(2), quejosa, reposa, rosa(6), sabrosa, Sosa, temerosa(2), tenebrosa, venturosa.
-osas (7/7) hermosas, medrosas, osas, raposas, rosas, temerosas, venenosas.
-oso (36/46) alevoso, animoso, asqueroso, caluroso, costoso, deleitoso(2), desdeñoso, dichoso(2), dudoso, enojoso, envidioso(2), esposo, famoso, forzoso, furioso, generoso(2), glorioso, hermoso, honroso, impetuoso, medroso, Nemoroso, numeroso, oso, peligroso(2), poderoso(2), presuroso, receloso, reposo(5), riguroso, sabroso, temeroso, tempestuoso, velloso, venturoso, vicioso.
-osos (12/12) amorosos, enojosos, envidiosos, hermosos, licenciosos, nemorosos, piadosos, rabiosos, sabrosos, sonorosos, temerosos, virtuosos.
-ota (2/2) bota, gota.
-oto (5/6) ignoto, Noto, piloto(2), remoto, roto.
-oz (3/3) atroz, veloz, voz.
-oza (4/6) alboroza(2), coroza, goza(2), moza.
U
-ube (2/2) nube, sube.
-ubio (3/3) Danubio, diluvio, Vesubio.
-ubre (4/7) cubre(2), descubre(2), encubre, o(c)tubre(2).
-ud (2/2) salud, solicitud.
-uda (5/6) acuda, ayuda, desnuda, duda(2), muda.
-udo (8/16) agudo(2), cornudo(2), desnudo(5), escudo, mudo(2), pudo(2), rudo, tartamudo.
-ulpa (2/2) culpa, disculpa.
-ulso (2/2) mulso(muslo), pulso.
-ulto (3/3) insulto, oculto, tumulto.
-uma (5/6) consuma, espuma, pluma, presuma, suma(2).
-umas (2/2) espumas, plumas.
-umbre (3/7) cumbre(3), lumbre(2), muchedumbre(2).
-una (9/15) alguna(2), colu(m)na, cuna(2), fortuna(3), importuna, luna(3), Osuna, repu(g)na, una.
-unas (2/2) cunas, lagunas.
-undo (4/12) fundo, mundo(6), profundo(4), segundo.
-uno (6/8) alguno, ayuno, consuno, importuno, oportuno, uno(3).
-unto (6/12) barrunto, contrapunto, difunto, junto(4), punto(4), trasunto.
-ura (26/61) altura, apresura(2), armadura, cordura, cura(2), desventura(3), dura(7), espesura(4), figura(3), hartura, hermosura(7), llanura, locura(2), madura, Natura(3), oscura(4), perjura, pintura, postura, procura, pura(3), segura(2), sepultura, tristura, ventura(6), verdura.
-uras (5/5) aventuras, espesuras, locuras, oscuras, verduras.
-uro (6/10) conjuro(2), duro(2), figuro, muro(2), oscuro, seguro(2).
-uros (4/7) duros, muros, puros(2), seguros(3).
-usa (2/2) musa, usa.
-uso (2/2) confuso, puso.
-usto (5/14) augusto, gusto(5), injusto(2), justo(4), robusto(2).
-ustos (2/2) injustos, robustos.
-uto (3/3) bruto, fruto, tributo.
-uyes (3/3) destruyes, huyes, rehúyes.
-uyo (3/3) destruyo, suyo, tuyo.
-uyos (2/4) suyos(2), tuyos(2).
Algunas estadísticas.- Las palabras más usadas en la rima para el conjunto estudiado son:
1. día …… 18 veces, Garcilaso, fray Luis de León, Juan de la Cruz y otros.
2. cielo …. 15 veces, Garcilaso, fray Luis de León, Fdo. de Herrera y otrs.
3. muerte . 14 veces, Garcilaso, Teresa de Jesús, Gutierre de Cetina y otrs.
4. vida ….. 14 veces, Garcilaso, Teresa de Jesús, fray Luis de León y otrs.
5. tierra … 11 veces, Garcilaso, H. de Mendoza, fray L. de León y otrs.
6. frente ... 10 veces, Garcilaso, Fdo. de Herrera, Fdez. de Andrada y otrs.
7. gente … 10 veces, Garcilaso, fray L. de León, H. de Mendoza, y otros.
8. gloria 10 veces, Sanchez de Badajoz, Garcilaso, H. de M., Fdo. de H.
9. fuerte … 9 veces, Garcilaso, Teresa de Jesús, Fdez. de Andrada y otrs.
10. mía …… 9 veces, Juan Boscán, Garcilaso, Juan de la Cruz y otros.
11. suelo . 9 veces, fray L. de León, Fdo. de H., Baltasar del Alcázar y otrs.
12. suerte . 9 veces, Garcilaso, Gutierre de Cetina, Fdez de Andrada y otros.
Las rimas más frecuentemente usadas de entre las que constituyen el conjunto estudiado fueron:
1 –ado se aplicó 167 veces.
2 -ía se aplicó 115 veces.
3 -ido se aplicó 112 veces.
4 -ente se aplicó 94 veces.
5 -ada se aplicó 83 veces.
6 -ento se aplicó 72 veces.
7 -ero se aplicó 71 veces.
8 -elo se aplicó 65 veces.
9 -ura se aplicó 61 veces.
10 –ida se aplicó 55 veces.
11 –osa se aplicó 55 veces.
12 –era se aplicó 54 veces.
Y esto es todo cuanto se me ocurre deducir del presente estudio de las Rimas consonantes de los Siglos de Oro.
FIN DEL ESTUDIO
Madrid, viernes, 22 de julio de 2011
Francisco Redondo.
De -igo a -ora
-igo (6/12) amigo, castigo(3), conmigo(3), contigo, enemigo(2), testigo(2).
-igos (3/3) amigos, castigos, testigos.
-ijo (3/3) dijo, prolijo, regocijo.
-il (2/2) candil, sutil.
-iles (5/5) candiles, fregoniles, Persiles, sotiles(sutiles), viles.
-illa (14/17) Castilla(2), describilla(describirla), Juanilla, mancilla, maravilla(2), mesilla, morcilla, pantorrilla, pobrecilla, ropilla, Sevilla, silla, vajilla(2), villa.
-illas (4/5) Castillas, maravillas, mejillas(2), orillas.
-illo (13/16) amarillo(3), asillo(asirlo), Carillo, Castillo, caudillo, cuartillo, decillo(decirlo), humillo, jilguerillo, pajarillo(2), portillo, sencillo, tomillo.
-ima (6/8) cima, estima(2), lastima, lima, oprima(2), sublima.
-imo (3/3) arrimo, estimo, lastimo.
-imos (3/3) racimos, vimos, vivimos.
-in (2/2) jardín, mastín.
-ina (18/22) avecina, camina, chamusquina, cocina, cristalina, disciplina, divina, examina, fina, gallina, inclina(2), marina, mezquina, mina(2), peregrina(2), rüina, Valentina, vecina(2).
-inan (3/3) adivinan, inclinan, reclinan.
-inas (2/2) caminas, cristalinas.
-indo (2/2) deslindo, lindo.
-ines (2/2) jardines, jazmines.
-ino (15/31) adivino, Alcino, benino(benigno), camino(5), contino(continuo)(2), desatino(2), divino(6), inclino, mezquino, mohíno, peregrino(2), pino, tino, vellocino(2), vino(4).
-into (2/2) distinto, quinto.
-iña (3/3) montiña, piña, viña.
-io (13/30) albedrío(2), brío(2), confío, desvarío(3), estío(2), fío(2), frío(2), guío, mío(3), navío, río(7), rocío(2), señorío(2).
-ios (6/8) estíos, fríos, míos(2), navíos, ríos(2), sombríos.
-ique (4/5) aplique, multiplique, notifique, pique(2).
-ir (3/10) morir(5), venir, vivir(4).
-ira (10/22) aspira, Elvira(2), inspira, ira(4), lira, mentira(2), mira(5), retira(2), suspira(2), tira(2).
-iras (4/4) admiras, iras, liras, miras.
-irme (4/4) arrepentirme, consumirme, morirme, reírme.
-iro (4/5) admiro, aspiro, miro(2), retiro.
-irse (2/2) arrepentirse, convertirse.
-irte (2/2) persuadirte, pulirte.
-iso (2/2) aviso, quiso.
-ista (2/2) revista, vista.
-iste (15/22) compusiste, convertiste, embiste, endureciste, escondiste, fuiste, hiciste(3), huiste, moriste, naciste, perdiste, pusiste, seguiste, triste(6), viste.
-isten (2/2) resisten, visten.
-isto (2/2) embisto, resisto.
-itas (2/2) precipitas, quitas.
-ite (2/3) admite(2), limite.
-ito (7/7) bonito, delito, Egi(p)to, finito, infinito, mosquito, poquito.
-itos (5/6) escritos, exquisitos, gritos, infinitos(2), malditos.
O
-o (2/2) quitó, tentó.
-obas (3/3) arrobas, corcovas, trovas.
-obra (3/3) cobra, obra, sobra.
-obras (2/2) obras, sobras.
-obre (3/5) cobre, pobre(2), sobre(2).
-oca (5/11) boca(3), loca(2), poca(2), provoca(2), toca(2).
-oce (2/2) conoce, desconoce.
-oco (3/6) coco, loco(3), poco(2).
-odo (2/8) modo(4), todo(4).
-odos (2/3) modos(2), todos.
-oja (2/2) congoja, hoja.
-ojas (2/2) arrojas, hojas.
-ojo (5/5) cojo, despojo, enojo, escojo, recojo.
-ojos (3/13) antojos, despojos(5), ojos(5).
-ol (3/3) alcohol, arrebol, col.
-ola (2/2) sola, viola.
-olas (4/5) banderolas, españolas, olas(2), solas.
-oles (2/2) caracoles, soles.
-olo (4/4) Apolo, Pactolo, polo, solo.
-oma (5/5) asoma, carcoma, paloma, Roma, toma.
-omas (2/2) comas, tomas.
-ombre (3/6) gentilhombre, hombre(2), nombre(3).
-omo (2/2) cómo, plomo.
-on (21/29) afición(2), bendición, con, corazón(2), devoción, distinción, doblón, espolón, exención, galardón, jamón, ocasión, pasión(4), prisión, razón(2), salpicón, Simón, son(2), sujeción, unión, veneración.
-onces (2/2) bronces, entonces.
-onde (3/5) donde(2), esconde(2), responde.
-ones (7/8) botones, carbones, empujones, ladrones, lechones, piñones, razones(2).
-onio (2/2) demonio, matrimonio.
-onta (2/2) remonta, trasmonta.
-opa (2/2) popa, ropa.
-oque (2/2) aloque, toque.
-or (12/19) alrededor, amor(5), clamor, color(2), dolor(3), flor, mayor, mejor, olor, rigor, ruiseñor, señor, valor.
-ora (12/32) adora(2), agora(ahora), ahora(6), aurora(3), enamora, engañadora, hora(5), llora(2), mejora, señora(6), sonora, vencedora(3).
De -erra a -ige
-erra (8/33) cierra, destierra(4), encierra(5), entierra, guerra(8), sierra, tierra(11), yerra(2).
-erran (2/2) entierran, yerran.
-erras (2/2) guerras, tierras.
-erros (2/2) destierros, hierros.
-erse (4/4) aborrecerse, encenderse, perderse, verse.
-erso (2/2) diverso, verso.
-erta (10/14) alerta, cierta(2), concierta, descubierta, desierta, incierta, inexperta, muerta, puerta(4), Ruperta.
-ertas (3/3) ciertas, descubiertas, puertas.
-erte (9/42) advierte(3), despierte, fuerte(9), muerte(14), ofenderte, perderte(2), quererte, suerte(9), verte(2).
-ertes (2/2) fuertes, muertes.
-erto (9/12) cierto(2), concierto, cubierto, desconcierto, descubierto, experto, huerto(2), muerto(2), puerto.
-ertos (2/2) cubiertos, desconciertos.
-es (4/8) es(2), Inés(4), pies, portugués.
-esa (6/6) apriesa(aprisa), cesa, espesa, Ginesa, mesa, pesa.
-esco (4/4) gregüesco, picaresco, refresco, soldadesco.
-escos (3/3) cuescos, gregüescos, tudescos.
-ese (3/3) enterneciese, moviese, trajese.
-eses (4/4) enveses, meses, mieses, vieses.
-eso (7/8) exceso, peso, preso(2), proceso, queso, seso, travieso.
-esta (6/6) compuesta, fiesta, molesta, puesta, respuesta, resta.
-estas (2/2) deshonestas, molestas.
-esto (7/8) esto(2), modesto, molesto, presto, propuesto, sexto, supuesto.
-estra (3/4) diestra(2), nuestra, palestra.
-estro (2/2) diestro, maestro.
-eta (6/8) acometa, discreta, jineta, perfe(c)ta(3), saeta, sujeta.
-etas (5/7) corvetas, perfe(c)tas, poetas(2), saetas(2), trompetas.
-ete (2/2) acomete, promete.
-etes (4/4) copetes, gallardetes, grumetes, martinetes.
-eto (10/12) aprieto, conce(p)to, cuarteto, discreto, efe(c)to, nieto, respeto, secreto(2), soneto(2), tercetos.
-etos (3/3) cuartetos, sonetos, tercetos.
-eyes (2/4) leyes(2), reyes(2).
-ez (2/2) niñez, vez.
-eza (20/32) alteza, aspereza(2), bajeza, belleza(2), cabeza, clareza(claridad), crueza, dureza(2), empieza(2), fineza, grandeza(5), naturaleza, nobleza, pieza, pobreza(4), riqueza(2), terneza(ternura), tristeza, viveza.
-ezas (2/2) piezas, riquezas.
I
-i (7/15) así, dí, fui, merecí, mí(6), ti(4), vi.
-ia (57/115) alegría(4), ardía, armonía(3), bacía, bebía, caballería, ceñía(2), cobardía, compañía(2), confía(2), corría, cortesía, creía, cría, decía(3), desafía, descendía, día(18), discurría, envía(3), fantasía(2), fía, fría(5), gallardía, guía(3), harpía(arpía), hervía, Lucía, maldecía, mía(9), oía, ortografía, osadía, parecía(2), podía, poesía, porfía(2), pretendía, quería(2), regía, respondía, sabía, salía(2), sangría(2), seguía(2), servía, solía(4), sostenía, tardía(3), tenía, tiranía(2), valentía(2), veía, vía(veía), vivía(2) vocería, volvía.
-ian (9/9) confían, desconfían, imprimían, merecían, ofrecían, porfían, veían, vían(veían), volvían.
-ias (10/14) darías, días(4), encías, Jeremías, mías(2), monarquías, mostrarías, valentías, vías.
-iba (9/13) arriba(2), aviva, cautiva, derriba, escriba, esquiva(3), pensativa, superlativa, viva(2).
-ibe (4/5) apercibe, arribe, recibe, vive(2).
-ible (2/2) aborrecible, terrible.
-ibo (7/18) altivo, atractivo, cautivo(4), esquivo(3), fugitivo(2), vengativo, vivo(6).
-ibos (4/4) diminutivos, fugitivos, primitivos, vivos.
-ica (8/10) botica, palomica, pica(2), repica, rica(2), sacrifica, salpica, tortolica.
-ice (3/3) atemorice, dice, escandalice.
-ices (4/4) dices, perdices, rices, tapices.
-icia (2/2) codicia, justicia.
-icio (8/13) artificio, edificio, ejercicio(4), oficio(3), propicio, Salicio, servicio, vicio.
-icios (3/3) oficios, sacrificios, vicios.
-ida (36/55) aborrecida, anida, arremetida, atrevida, cocida, cometida, conocida, corrida, despedida, destruida, detenida, dolida, dormida, endurecida, esclarecida(2), escondida(3), esparcida, homicida, medida, metida, movida, ofendida, partida, perdida(3), prevenida, querida, referida, rompida(rota), salida, sumergida, sumida, temida(2), unida, valida, vencida, vida(14).
-idas (7/7) destruidas, entretejidas, escogidas, escondidas, florecidas, subidas, tendidas.
-ide (5/6) comide, despide, divide, mide, pide(2).
-ides (4/4) Alcides, lides, mides, pides.
-ido (69/112) abatido, aborrecido, admitido, agradecido, apercibido, aprendido, atenido(2), atrevido, aturdido, bramido, caído(2), ceñido, colorido, conocido, constituido, convertido(2), cumplido, Cupido, defendido, desvanecido, dividido, dolorido, dormido, ejido, empedernido, encendido(2), enternecido, entretenido, envejecido, erguido, escarnecido, escondido(3), fingido, florido, gemido(3), Gnido, herido(3), ido(3), marido(2), merecido, nido(5), ofendido, oído(5), olvido(3), perdido(5), pido, prendido, prometido, querido(2), rendido, repetido, resido, restituido(2), rugido, rüido, salido, seguido, sentido(3), sido, sonido(2), sufrido, tejido(2), temido(2), tendido(4), tenido, teñido(2), traído, vestido(6), vido.
-idos (17/18) adormecidos, arrepentidos, confundidos, creídos, escogidos, esparcidos, extendidos, gemidos, maridos, ofendidos, oídos, padecidos, perdidos(2), prevenidos, sentidos, teñidos, vencidos.
-ie (2/2) fíe, ríe.
-ien (2/2) bien, quien.
-iene (2/2) tiene, viene.
-iga (4/4) amiga, enemiga, liga, obliga.
-igas (2/2) espigas, fatigas.
-ige (3/3) aflige, corrige, rige.
[CONTINUARÁ]

